วัดเชียงมั่น

รูปแบบเจดีย์ประธาน
เจดีย์ประธานเป็นเจดีย์ทรงปราสาทยอดเดียวแบบล้านนา (สมัยล้านนาระยะที่ 3 จนถึงกลางพุทธศตวรรษที่ 21) ที่พัฒนามาจากเจดีย์ทรงปราสาทห้ายอด (สมัยล้านนาระยะที่ 1 พุทธศตวรรษที่ 19) ซึ่งมีอิทธิพลมาจากเจติยวิหารของศิลปะพุกาม โดยมีส่วนที่ช่างล้านนาคิดขึ้นใหม่ คือ ใช้เพียงหลังคาลาดเอนและต่อยอดด้วยเจดีย์ทรงระฆังแบบล้านนา (สมัยล้านนาระยะที่ 2 พุทธศตวรรษที่ 20) เจดีย์รูปแบบนี้เป็นลักษณะเฉพาะของล้านนา ที่สืบทอดมาจนกระทั่งหมดยุคของอาณาจักรล้านนา (พ.ศ. 2107) หลังจากนั้นอาณาจักรล้านนาตกอยู่ภายใต้การปกครองของพม่า

องค์ประกอบทางสถาปัตยกรรม
ลักษณะของเจดีย์ประกอบด้วยฐานเขียง 1 ฐาน รองรับฐานที่มีช้างล้อม ซึ่งรองรับส่วนเรือนธาตุที่มีฐานบัวลูกแก้วอกไก่ เรือนธาตุยกเก็จประดับซุ้มจระนำด้านละ 3 ซุ้ม ถัดขึ้นไปเป็นส่วนยอดเจดีย์ทรงระฆัง ซึ่งประกอบด้วยชั้นหลังคาเอนลาดในผังยกเก็จ 2 ชั้น ถัดขึ้นไปมีส่วนรองรับแบบบัวถลาในผัง 8 เหลี่ยม 3 ชั้น ที่ได้รับอิทธิพลมาจากสุโขทัยต้นพุทธศตวรรษที่ 20 รองรับองค์ระฆัง เหนือองค์ระฆังมีบัลลังก์ในผังย่อมุมไม้สิบสอง และส่วนยอดประกอบด้วยก้านฉัตร บัวฝาละมี ปล้องไฉน และปลีตามลำดับ

พัฒนาการและการบูรณะ
ถึงแม้ว่าวัดเชียงมั่นจากหลักฐานทางประวัติศาสตร์กล่าวว่า วัดนี้สร้างเสร็จในสมัยพญามังราย (พ.ศ. 1839-1854) แต่เนื่องจากเป็นวัดที่สำคัญมากแห่งหนึ่งของอาณาจักรล้านนา จึงมีการบูรณปฏิสังขรณ์มาทุกยุคทุกสมัย รูปแบบศิลปกรรมที่ปรากฏเป็นงานบูรณะในช่วงปลายพุทธศตวรรษที่ 21 และมีหลักฐานการบูรณะครั้งใหญ่ในสมัยพญาแสนหลวง พ.ศ. 2114 อย่างไรก็ตาม การบูรณะทั้งสองครั้งน่าจะยังรักษารูปแบบเดิมไว้ ส่วนที่ทำเพิ่มเติมขึ้นใหม่ในสมัยรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2325-ปัจจุบัน) น่าจะได้แก่ลวดลายปูนปั้นและวิหารหลวง

สถานะปัจจุบัน
ปัจจุบันวัดเชียงมั่นเป็นวัดในพุทธศาสนาแบบเถรวาท ที่มีภิกษุสงฆ์จำพรรษาอยู่ประมาณ 6 รูป และเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญที่นักท่องเที่ยวนิยมไปศึกษาหาความรู้เกี่ยวกับวัฒนธรรมล้านนา โดยได้รับการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นโบราณสถานแห่งชาติ ได้รับการปกป้องคุ้มครองโดยสำนักศิลปากรที่ 7 เชียงใหม่ กรมศิลปากร และประสานการดูแลรักษาโดยคณะสงฆ์และกรรมการวัดเชียงมั่น